6 september 2018

VUB-biologen ontrafelen de oorsprong van een seksferomoon van een watersalamander


Veel organismen in het dierenrijk kunnen bepaalde geurstoffen aanmaken, feromonen genaamd, om hun partner te verleiden. Maar het is dikwijls nog onduidelijk waarom bepaalde geurstoffen zo aantrekkelijk worden, en waarom en hoe dat in de evolutie kan ontstaan. Biologen van de Vrije Universiteit Brussel hebben nu in een nieuwe studie aangetoond welke veranderingen in het DNA de verleidings- of seksferomonen van de mannetjes van watersalamanders onweerstaanbaar gemaakt hebben bij de vrouwtjes in de loop van de evolutie.

Een geur die onweerstaanbaar maakt… het houdt mensen zodanig bezig dat de parfumindustrie zonder enig probleem een miljardenbusiness is geworden. Nochtans is het bestaan van seksferomonen, lichaamseigen geurstoffen die iemand voor een partner onweerstaanbaar, of toch minstens aantrekkelijker maken, bij mensen nog altijd niet bewezen.
Bij dieren daarentegen is het absoluut zeker dat er soorten bestaan die over zo’n geheim wapen beschikken, onder meer watersalamanders.

Watersalamanders hebben een, in onze ogen, vreemde manier van voortplanten. Er komt geen fysiek contact tussen de partners aan te pas: de mannetjes deponeren na de balts, een soort dansje, via hun cloaca een spermatofoor, een zaadpakketje, op een blad of een ander oppervlak. Als de vrouwtjes dat willen, nemen ze het pakketje op in hun cloaca, zodat de eitjes bevrucht kunnen worden.
De mannetjes van de salamanders zijn door het ontbreken van lichamelijk contact dus eerder beperkt in hun verleidingstechnieken en ze maken dan ook kwistig gebruik van seksferomonen wanneer ze een vrouwtje aantreffen in een waterpoel tijdens het paarseizoen.
Om het vrouwtje voor zich te winnen, produceren ze een "verleidingscocktail", een mengeling van wateroplosbare eiwitten die ze al wapperend met hun staart naar de neus van het vrouwtje sturen. Het vrouwtje vindt die geuren zo aantrekkelijk dat ze het mannetje bijna blindelings gaat volgen
Spermatoforen van een molsalamander (Foto: Placeuvm/Wikimedia Commons/CC BY-SA 2.0).

Nieuw feromoon
Onderzoekers van het Amphibian Evolution Lab van de Vrije Universiteit Brussel hebben nu een nieuw feromoon ontdekt, en tevens onderzocht hoe dat feromoon ontstaan is.
“We wilden weten hoe een molecule kan ontstaan die plots een aantrekkingskracht heeft, terwijl de voorouders van die dieren nog geen gebruik maakten van die molecule”, zegt Margo Maex, die haar doctoraat gewijd heeft aan dit onderzoek, in een persmededeling.
De onderzoekers ontdekten in 2015 al dat de voorouders van salamanders waarschijnlijk reeds 300 miljoen jaar geleden feromonen gebruikten als verleidingsmiddel tijdens de voortplanting.
In een artikel in het toonaangevend vakblad Current Biology identificeren Maex en haar collega’s nu een extra reeks eiwitten die bij de voorouders van salamanders nog geen feromonen waren, maar pas later in de evolutie onderdeel zijn geworden van de verleidingscocktail.

“Aangezien de eiwitmengeling al miljoenen jaren lang op efficiënte wijze vrouwtjes inpalmt, vonden we het verwonderlijk dat er bij sommige soorten toch nog extra moleculen werden toegevoegd aan dit recept”, zei professor Ines Van Bocxlaer, één van de promotoren van het doctoraat.

Evolutie staat nooit stil
Hoewel de term "evolutie" vaak geassocieerd wordt met het ontstaan van nieuwe soorten, evolueren genen in het erfelijk materiaal, het DNA, evenzeer. Door DNA van verschillende salamanders te vergelijken, ontdekten de wetenschappers dat een specifiek gen met een functie in interne organen van salamanders, de basis vormde voor de recent ontdekte feromonen.
Een verdubbeling van dit ene gen, iets wat vrij vaak voorkomt, gaf evolutie vrij spel: de ene kopie kon haar oorspronkelijke functie behouden, terwijl de andere kopie veranderingen kon ondergaan en een nieuwe functie kon aannemen.
Het gekopieerde gen kwam uiteindelijk tot uitdrukking in de feromoon-producerende klieren van salamandermannetjes, waardoor het product van het gen, een eiwit, samen met de miljoenen jaren oude feromooncocktail in de onderwaterwereld werd geloosd. Zo werd een eiwit dat een bepaalde functie had in interne organen, plots betrokken in een geheel nieuw proces, namelijk het verleiden van de partner.

De combinatie is onweerstaanbaar
Maar volgens Maex en haar collega’s maakt niet om het even welke molecule die samen met de feromoonmengeling uitgescheiden wordt, een even grote kans om een seksferomoon te worden.
“Het net ontdekte feromoon maakte initieel deel uit van een groter eiwit, maar enkel het stukje dat bijzonder stabiel en compact bleek te zijn, heeft het tot feromoon gemaakt. Een salamander-seksferomoon moet dan ook tegen een stootje kunnen, aangezien het terechtkomt in poelwater, een cocktail van andere moleculen”, zo zei professor Franky Bossuyt, de promotor van het doctoraat, in de persmededeling.
Bovendien bleek uit gedragstesten dat de nieuwe component een meerwaarde leverde aan de oorspronkelijke mengeling. Om dit te onderzoeken, voerden de wetenschappers gedragstesten uit waarin telkens twee vrouwtjes werden blootgesteld aan verschillende feromooncomponenten afzonderlijk. Als de vrouwtjes interesse tonen, kan men besluiten dat de feromooncomponent functioneel is op zich.
Uit hun gedragstesten bleek dat, ongeacht de concentratie, de respons van vrouwtjes veel groter was als de net ontdekte feromonen gecombineerd werden met één van de reeds gekende componenten. De twee componenten blijken tegengestelde ladingen te dragen waardoor ze elkaar aantrekken in oplossing. De onderzoekers vermoeden dat de moleculen zich op deze manier clusteren en als een geconcentreerde, onweerstaanbare geurwolk het vrouwtje bereiken.


1 september 2018

Tentoonstelling Schoten Pristella 2018

Enkele foto's van de aquariumtentoonstelling 2018 Pristella Schoten. En zoals we kunnen verwachten van de leden van Pristella mooie uitgegroeide volwassen vissen in prachtige aquaria! Weeral een dikke proficiat!
Melanotenia boesmania











Phoxinus phoxinus




26 augustus 2018

Nikon Z6 en Z7: fullframe systeemcamera met hoge resolutie

Geef weer wat u ziet met Z-camera's van Nikon en NIKKOR Z-objectieven. Het spiegelloze camerasysteem van Nikon is gebouwd rondom de grootste objectiefvatting¹ van de wereld, waarmee u meer licht kunt vastleggen. Met meer licht komt er meer detail, meer diepte, meer kleur. Verbazingwekkende foto's. Betoverende films.


20 augustus 2018

Recordaantal kikkers, padden en salamanders veilig overgezet, "maar daarom nog geen hoera-bericht"

Dit jaar zijn ruim 235.000 kikkers, padden en salamanders tijdens hun voorjaarstrektocht veilig over de weg de gezet in Vlaanderen. Da's een absoluut record, zegt Natuurpunt maar de organisatie waarschuwt ervoor dat dit niks zegt over hoe het met de soort gaat. 

Eerst het goede nieuws: dat er zoveel amfibieën zijn "overgezet", is uiteraard positief. "Als we er 235.000 kunnen redden, dan is de impact van die acties heel erg groot", zegt Dominique Verbeelen van Natuurpunt.
Bij die overzetacties wordt via schermen vermeden dat de amfibieën de weg overkruipen. Ze worden opgevangen en naar de overkant van de weg gebracht, waardoor ze niet kunnen worden platgereden door het verkeer. "Er zijn toch ook nog 11.429 verkeersslachtoffers gemeld. En dat is slechts het topje van de ijsberg. Op heel wat routes is er geen padden rescue team." 
Bij het recordcijfer moet ook deze nuance: er zijn ook veel meer acties op poten gezet door de verschillende gemeenten. Dat aantal gaat al jaren in stijgende lijn. Dit jaar is het aantal acties van vrijwilligers in de Vlaamse provincies met bijna 15 procent gestegen naar 272. "De motivatie om zelf te participeren groeit, en dat is geen hype, want het stijgt al jaren. Het bewustzijn bij de mensen groeit. We zien dat bijvoorbeeld ook bij vlinder- en vogeltelweekends", zegt Verbeelen.
Het is niet omdat er meer dieren veilig zijn overgezet, dat het daarom ook goed gaat met de soort. "Amfibieën blijven een bedreigde soortgroep", zegt Verbeelen. "Of de soort het nu beter doet? Dat weten we niet, want er is geen algemeen meetnet in Vlaanderen. Voor mij is dit dus ook geen hoera-bericht. Het bewustzijn bij de mensen groeit, en dat is goed, maar we moeten waakzaam blijven."  Of de warme en droge zomer slecht of goed nieuws is voor de amfibieën, is niet duidelijk. Als poelen te snel uitdrogen, is dat geen goede zaak, zegt Marc Herremans van Natuurpunt. Dit seizoen was dat kantje-boordje, dus daar zijn geen conclusies aan te koppelen. De warme zomer heeft veel dieren wel in droogterust gebracht, en als het nog enkele weken droog en warm zou zijn, kan dat wel een impact hebben, omdat ze dan verzwakt de winter zouden ingaan.

Padden, bruine kikkers, maar ook kamsalamanders en andere

In 2018 werden in heel Vlaanderen officieel 235.669 amfibieën veilig de weg overgezet. Het ging vooral om gewone padden (65%), bruine kikkers (21%) en alpenwatersalamanders (5%). Maar ook zeldzame soorten als de rugstreeppad (47 exemplaren), heikikker (106) en kamsalamander (216) werden geregistreerd. Het vorige record werd gevestigd in 2006, toen 200.687 amfibieën konden worden gered, meldt Natuurpunt.

17 juli 2018

In de tuin, bloem van Trompetbekerplant - Sarracenia




















Vroeg in de lente produceren Sarracenia-planten tweeslachtige bloemen. Dit gebeurt tegelijk of iets eerder dan de ontwikkeling van de vangbekers. Elke bloem groeit afzonderlijk op een lange stengel, hoog boven de vangbekers. Dit is heel belangrijk, zo wordt er zoveel mogelijk voorkomen dat potentiële bestuivers worden gelokt door de bekers en worden gedood.


De bloem hangt ondersteboven, zodat de parapluvorm het stuifmeel van de meeldraden opvangt. De kroonbladeren hangen tussen de vijf punten van de stamper, zodat de stempels buiten de bloem uitsteken, ver van het opgevangen stuifmeel vandaan. Bijen zijn de belangrijkste bestuivers van Sarracenia. Om bij de nectar te komen moeten zij langs de stempels. Eenmaal in de bloem komen ze in aanraking met de stuifmeel op de stamper en aan de meeldraden. Om de bloem te verlaten tillen ze een kroonblad op en vliegen tussen de stempels door weg. Op deze manier wordt zelfbestuiving voorkomen. Het verzamelde stuifmeel wordt naar een volgende bloem gebracht en het proces begint overnieuw.

9 juli 2018

8 juli 2018

Victoria amazonica


























Bijzonder is dat de bloem pas aan het eind van de middag opengaat, en slechts twee nachten bloeit: de eerste nacht wit met een heerlijke ananasgeur, de tweede nacht roze en geurloos. Dit om in de natuur eerst de kevertjes die de bloem moeten bestuiven te lokken, en ze daarna zover te krijgen dat ze met wat stuifmeel naar een andere bloem verkassen. 

30 juni 2018

Pelophylax esculentus






























600.000 Beeldjes - 600.000 Namen (30/03/2018 - 11/11/2018)



Het verhaal van de uiteindelijke land art installatie, die in 2018 in Ieper tot stand zal komen, is ontstaan uit de kruising van een idee van intendant Jan Moeyaert met de ziel van het werk van Koen Vanmechelen. Dit project wordt uitgevoerd in opdracht van de provincie West-Vlaanderen en maakt deel uit van het grootschalige herinneringsproject ‘GoneWest/Reflections on the Great War'.
Tijdens de periode 2014-2018 nemen duizenden mensen verspreid over Vlaanderen en de rest van de wereld deel aan de ‘making of' van de installatie door 600.000 beeldjes uit klei te boetseren. Daarbij staat elk beeldje voor een van de 600.000 slachtoffers die in België het leven lieten tijdens de Eerste Wereldoorlog. Bij elk beeldje hoort een dogtag, het universele identificatiesysteem voor frontsoldaten. Op deze dog tag staat een slachtoffernaam uit de digitale ‘Namenlijst' die door het In Flanders Fields Museum in Ieper wordt samengesteld. Ook de naam van de maker komt op de dog tag: zo herenigen verschillende nationaliteiten en generaties zich in de herdenking. Al deze dog tags zullen verzameld worden in een doorzichtige urne in de installatie.
In het voorjaar van 2018 wordt de installatie geïmplementeerd op een van de meest bevochten plekken van de Eerste Wereldoorlog: het niemandsland van de frontzone rond Ieper. De beeldjes krijgen in de land art installatie een plaats tussen drie grote werken van kunstenaar Koen Vanmechelen. 
De indrukwekkende kunstinstallatie ComingWorldRememberMe moet ons herinneren aan de zinloosheid van oorlog: gisteren, vandaag en morgen!

Meer weten KLIK HIER



















31 mei 2018

In de tuin




Op 17 juni wordt Geraardsbergen voor één dag de motorhoofdstad van Vlaanderen.

BMW Motorrad nodigt alle motorfanaten uit voor de BMW Motorrad Day 2018 op de Markt van Geraardsbergen. Onder de slogan ‘Make Life A Ride’ brengt BMW Motorrad zowel oldtimers, customs als de nieuwste modellen samen voor behendigheidsparcours, maar evengoed voor de MotoGP-wedstrijd op groot scherm, een motorwijding, een barbier, motorlaarzenpoetsers. Ook een lokale rondrit behoort tot de mogelijkheden. 
En zeg nu zelf, wie zegt er nee tegen een beklimming van de alombekende Muur met de ondersteuning van één, twee, vier of zelfs zes ronkende cilinders?

MEER INFO KLIK HIER